1

2

3

4

5

 

Porty morskie niekoniecznie nad morzem

Chociaż niektórym wydaje się to nieco zaskakujące i nieco paradoksalne, nie wszystkie porty, mające w świetle przepisów prawa status portów morskich są położone bezpośrednio nad morzem. W takich przypadkach określenie „port morski” wydaje się nie całkiem odpowiednie, jednak jest to niezgodność jedynie pozorna, gdyż zgodnie z oficjalną definicją portu morskiego, stanowiącego jeden z rodzajów portów wodnych, jako obiektu znajdującego się nam morzem albo oceanem, ale także nad morskimi wodami wewnętrznymi, w pełni zasługują na swoją nazwę. Dociekliwi zapytają o liczbę takich wyjątkowych portów morskich. W naszym kraju taka sytuacja dotyczy trzech portów, a mianowicie leżącego nad rzeką Elbląg portu w Elblągu, drugiego pod względem wielkości polskiego portu w Szczecinie położonego na Odrze oraz portu w Policach. Jak widzimy, wszystkie trzy znajdują się nad rzekami, których fragmenty pomiędzy portami a ujściami do Bałtyku są naszymi morskimi wodami wewnętrznymi. Każdy z tych portów spełnia kilka funkcji począwszy od handlowej, poprzez rybacką, a skończywszy na transportowej, jak to jest w przypadku kompleksu portów w Szczecinie i Świnoujściu, który zajmuje się również przewożeniem pasażerów i środków transportu, takich jak samochody. Nie trzeba wcale leżeć nad morzem, aby być portem morskim.

Duży, większy i największy

Nasz kraj może mieć prawdziwe powody do dumy, jeśli chodzi o leżące na naszym terytorium porty morskie. Nie tylko z powodu ich liczby, chociaż warto wiedzieć, że na terenie Polski znajdują się aż 33 obiekty, które w świetle prawa uzyskały status pełnoprawnego portu morskiego. Tym, co decyduje o ogromnym znaczeniu polskich portów dla krajowej i międzynarodowej gospodarki jest przede wszystkim fakt, że odbywa się w nich na ogromną skalę obrót ładunkowy i mogą w nich być przyjmowane nawet największe i najcięższe ze statków poruszających się na terenie Bałtyku. Nie można tu nie przytoczyć spektakularnego przykładu portu w Gdyni, który już cztery lata temu zajmował na Morzu Bałtyckim czwarte miejsce pod względem przeładunku kontenerów wśród wszystkich portów na terenie tego akwenu. Gdynia pod względem wielkości zajmuje trzecie miejsce wśród polskich portów morskich. Jako drugi uplasował się w tym rankingu port w Szczecinie, a właściwie kompleksowy zespół portowy obejmujący Szczecin i Świnoujście. Gdańsk jako największy polski port morski, podobnie jak Gdynia ma charakter przede wszystkim portu handlowego, jednak poza podstawową rolą oba spełniają również w dużym zakresie funkcję jachtową i rybacką. Wszystkie trzy wymienione porty mają podstawowe znaczenie dla naszej gospodarki morskiej.

Porty polskie i nie tylko

Wszystkie morza świata posiadają własne porty, pełniące od zawsze niezwykle ważną rolę, nie sprowadzającą się jedynie do pośrednictwa w szlakach handlowych i międzynarodowej wymianie towarowej. Od zawsze porty spełniały również rolę miastotwórczą, związaną z tym, że miasta, w których powstawał port zyskiwały nieporównywalnie większe możliwości rozwoju i na przestrzeni wieków skwapliwie z tych możliwości korzystały, inwestując w swój rozwój i infrastrukturę. Również nasz Bałtyk obfituje w portowe miasta. Najbardziej znane porty morskie i zespoły portów nad Morzem Bałtyckim leżą u wybrzeży Danii, Szwecji, Finlandii, Rosji, Estonii, Łotwy, Niemiec i oczywiście Polski. Dokonująca się w nich każdego roku wymiana handlowa jest ogromna i liczona w dziesiątkach milionów ton, a ruch pasażerski odbywający się w portach spełniających również taką rolę jest szacowany w przypadku największych portów również na kilkanaście milionów osób rocznie. To liczby mocno przemawiające do wyobraźni i jednoznacznie wskazujące na niebagatelną rolę portów morskich dla każdego z krajów, na terenie których się znajdują. Bez nich trudno wyobrazić sobie funkcjonowanie nowoczesnych gospodarek, dlatego także ważne jest dbanie o infrastrukturę portowa oraz o stan statków, którymi transportowane są ludzie i towary.

Romantyzm nie przeczy gospodarce

Wielu ludzi bywa zauroczonych romantyczną wizją morza i żeglarskiego życia, jakie toczą pływający na statkach marynarze. Sprzyjają temu niezwykle barwne morskie opowieści, które z rubasznym humorem przedstawiają zabawne albo niebezpieczne morskie przygody, a także szanty, które towarzyszą ludziom morza od zawsze, kiedyś pełniąc rolę pieśni zagrzewających do ciężkiej pracy przy ciągnięciu okrętowych lin i przeładunku towarów, a dzisiaj zyskując rzesze fanów podczas cieszących się popularnością szantowych festiwali odbywających się co roku w sezonie letnim. Tymczasem porty morskie to nie tylko romantyczne miejsca, do których wpływają statki pełne stęsknionych za domem marynarzy. To także istotny element kilku poważnych gałęzi polskiej gospodarki i handlu, generujący przychody i tworzących dochód narodowy. Porty morskie to miejsca spełniające różnorodne funkcje, gdzie odbywa się duża część wymiany towarowej, tutaj towary są przyjmowane, składowane, przeładowywane i odprawiane za granicę, to także tutaj odbywa się duża część ruchu pasażerskiego. Droga morska pozostaje wciąż równie ważna jak powietrzna czy lądowa. Każdy port można bez wahania określić jako miejsce, w którym zgodnie i po sąsiedzku koegzystują romantyzm morskich opowieści i przyziemny, lecz niezwykle ważny rozwój gospodarczy.

Pojedźmy nad morze!

Gdynia czy Gdańsk? A może Kołobrzeg albo Szczecin? A może jeszcze inne z 33 miejsc w naszym kraju, które łączy pewnie wspólny mianownik? Zapewne wszyscy domyślają się już, o co chodzi. Wszystkie wymienione miasta pełnią równocześnie rolę portów morskich. Jako porty odgrywają znaczącą rolę w gospodarce naszego kraju i dzięki temu dynamicznie się rozwijają, stanowiąc nie tylko punkt docelowy dla statków przybywających do Polski i miejsce wyjścia w morze dla tych, które wypływają w świat, ale i nie lada atrakcję turystyczną dla osób, które interesują się żeglugą i morzem. Każde z tych miast może się pochwalić świetnie rozwiniętą infrastrukturą portową, pozwalającą na sprawne prowadzenie podstawowej działalności, ale również rozbudowaną bazą turystyczną skierowaną do tych, którzy przyjeżdżają nad Bałtyk, aby obejrzeć porty i okręty na żywo i w pełnej krasie. Żadne fotografie, a tym bardziej zwykłe kolorowe pocztówki nie oddadzą w pełni tętniącej życiem, zamieszaniem i nieustannym ruchem prawdziwej atmosfery portowej. Wystarczy jednak stanąć na nadbrzeży i poobserwować to, co dzieje się w porcie, aby ją poczuć oraz zapragnąć poznać lepiej. Dla niektórych to początek rozwijania zainteresowań w tym kierunku, które być morze w przyszłości zaowocują nawet decyzją o wyborze zawodu marynarza.

Ile jest portów w Polsce?

Kiedyś portem morskim stawało się po prostu miejsce, do którego przybijały okręty, aby przeładować przewożone towary i wysadzić lub zabrać pasażerów. Portami nazywano też miasta, w których odbywały się te czynności. Dziś kwestię uzyskania przed dane miejsce statusu poru regulują odpowiednie przepisy prawne. Polska jako kraj posiadający dostęp do morza posiada liczne porty morskie. Osoby interesujące się tematyką morską bez trudu udziela odpowiedzi na tytułowe pytanie o liczbę funkcjonujących w naszym kraju portów morskich. Jest ich łącznie 33, nie wliczając w to portów wojennych, gdyż są one wyróżniane jako osobny rodzaj portów. Co ciekawe, wbrew swojej nazwie, aż trzy porty określane jako morskie wcale nie znajdują się nad polskim morzem, lecz nad ujściami rzek do morza. Elbląg, Police i Szczecin leżą formalnie nad morskimi wodami wewnętrznymi. Warto również pamiętać, że chociaż z uwagi na najważniejszą funkcję spełnianą przez dany port wyróżnia się wśród portów morskich porty o charakterze handlowym, rybackim czy jachtowym, to zazwyczaj w praktyce jest tak, że w porcie realizuje się różne rodzaje działalności, jak chociażby w przypadku portu w Gdańsku, Policach czy Kołobrzegu. Zazwyczaj jednak jedna z funkcji jest dominująca i to ona decyduje o specyfice danego portu morskiego.

Żeby port mógł działać

Każdy port morski to w ogromnym uproszczeniu miejsce znajdujące się nad morzem lub oceanem, służące żegludze i transportowi, a także ruchowi pasażerskiemu. Żeby zapewnić sprawne pełnienie wszystkich tych funkcji konieczne jest istnienie rozbudowanej i doskonale działającej infrastruktury, bez której sam akwen wodny i sąsiadujący z nim ląd byłyby właściwie bezużyteczne. Stanowi ją szereg wysoce wyspecjalizowanych urządzeń, jak również odpowiednie ukształtowanie terenu umożliwiające wystarczająco skuteczną ochronę przybijających do portu statków i nadbrzeża przed naturalnymi w takim miejscu zjawiskami atmosferycznymi, takimi jak prądy morskie, fale i gwałtowny wiatr. Istotne jest zarówno właściwe urządzenie części wodnej portu morskiego, czyli akwatorium, a więc kanał wodny o wystarczającej głębokości i szerokości oraz podejścia, wewnętrzne baseny oraz miejsce cumowania i postoju statków czy redy, jak i zapewnienie odpowiedniej infrastruktury portu w jego części lądowej. W jej skład wchodzą przede wszystkim magazyny, zbiorniki i place służące do składowania i przeładunku towarów, jak też łatwy dostęp do środków transportu dla towarów wraz z drogami dojazdowymi. Bez całej tej skomplikowanej maszynerii i niezbędnych konstrukcji właściwe funkcjonowanie portu jest po prostu niemożliwe.

Port portowi nierówny

Wszyscy wiedzą, czym jest port, nawet jeśli dotychczas nie mieli okazji żadnego widzieć na własne oczy. Port w powszechnym wyobrażeniu kojarzy się w oczywisty sposób z morzem, morskim brzegiem, okrętami i całą towarzyszącą im rozbudowaną infrastrukturą, której celem jest zapewnienie sprawnego transportu morskiego, żeglugi oraz ruchu pasażerskiego. Tymczasem porty morskie to tylko jeden z wielu różnych funkcjonujących współcześnie rodzajów portów wodnych. Poza portami morskimi znajdującymi się nad brzegami mórz lub oceanów, ewentualnie morskich wód wewnętrznych danego kraju istnieją również porty rzeczne zlokalizowane na brzegach rzek, jezior lub kanałów. Porty morskie w zależności od podstawowej funkcji dzieli się z kolei na kilka typów, między innymi na porty rybackie i handlowe, chociaż warto pamiętać, że z reguły port spełnia równocześnie kilka zadań oraz porty wojenne przeznaczone dla okrętów należących do marynarki wojennej danego państwa. Wyróżnia się wśród nich także mniejsze porty jachtowe, zwane w żeglarskim slangu marinami i służące do obsługi mniejszych jednostek pływających, takich jak żaglówki czy motorówki. W naszym kraju funkcjonują obecnie 33 porty morskie, wśród których najbardziej znane i najważniejsze to Gdynia, Gdańsk, Świnoujście, Szczecin, Kołobrzeg i Władysławowo.

Port czyli miejsce schronienia

Chociaż na znakomitej większości akwenów wodnych nie spotyka się już piratów grasujących na swoich okrętach, to port wciąż postrzegany jest jako miejsce schronienia przed potęgą morza i czyhających na nim niebezpieczeństw. Bezpieczne dotarcie do portu to cel wszystkich marynarzy, tak samo współczesnych, jak i tych z dawnych epok, którzy narażeni byli na atak morskich gangsterów poruszających się statkami zaopatrzonymi w legendarną już czarną banderę ze skrzyżowanymi piszczelami, która do dziś pozostaje znanym wszystkim symbolem piractwa. W czasach współczesnych wszystkie porty morskie pełnią równie wszechstronną rolę jak w epokach dawniejszych, chociaż ataki piratów w cywilizowanych rejonach już się oczywiście nie zdarzają. Są miejscem wymiany handlowej, tutaj rozpoczynają się szlaki importu i eksportu wielu towarów, to stąd turyści wyruszają w rejsy dookoła świata. Port morski stanowi więc miejsce nieustannie tętniące życiem: dwadzieścia cztery godziny na dobę wpływają do niego i wypływają z niego duże i małe statki najróżniejszych armatorów, kapitanowie dowodzą manewrami swoich okrętów, a cała naziemna obsługa dba o to, aby portowy ruch odbywał się płynnie i bez zakłóceń. Wiele osób odwiedza porty morskie jedynie po to aby popatrzeć w zachwycie na ten niezwykły przybrzeżny spektakl.

Porty jako bramy krajów

Odkąd tylko człowiek zaczął przemieszczać się w swej ciekawości poznawania i opanowywania kolejnych obszarów świata również drogą morską, a nie tylko lądową, jasne stało się, że miasta, w których możliwe było powstanie portów morskich, będą się znakomicie rozwijać. Porty stały się niezwykle istotnymi centrami ludzkiej aktywności, zwłaszcza związanej z handlem i usługami. To w nich koncentrowało się życie gospodarcze, więc z obsługi szlaków handlowych wiodących do odległych miast czerpały większość swoich dochodów. Dzięki temu ich rozwój był niezwykle dynamiczny. Stanowiły również najważniejszy obiekt zainteresowania ewentualnych najeźdźców, bo opanowanie miasta portowego nie tylko paraliżowało transport niezbędnych, a często również bardzo cennych towarów, ale i otwierało zdobywcom dalszą drogę w głąb lądu i ułatwiało podbój terenów leżących w głębi atakowanego kraju. Porty morskie stanowiły bramy, którymi w obie strony płynęły pieniądze i towary, więc broniono je z równie wielką zaciekłością, jak najeźdźcy próbowali je zdobyć. Do dziś kraje posiadające dostęp do morza szczycą się swoimi portami i czerpią z ich istnienia ogromne korzyści. Niektóre porty morskie cechujące się walorami historycznymi bywają również celem wycieczek turystów spragnionych zwiedzania portowych atrakcji.